Orta Çağ İslam dünyasının coğrafi hafızası: “Doğu Hilafeti’nin Toprakları”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), Guy le Strange’in kaleme aldığı “Doğu Hilafeti’nin Toprakları” adlı eseri okurlarla buluşturuyor. İlk kez 1905 yılında yayımlanan ve Orta Çağ İslam dünyasına dair en kapsamlı çalışmalar arasında gösterilen kitap, Irak’tan Horasan ve Afganistan’a, Anadolu’dan Hârizm ve Türkistan’a uzanan geniş bir coğrafyanın tarihî ve coğrafi yapısını ele alıyor. Erken dönem İslam fetihlerinden XV. yüzyıla kadar uzanan süreci takip eden eser, bölgenin şehirlerini, yollarını ve kültürel dokusunu ayrıntılı biçimde tasvir ediyor.

 VakıfBank Kültür Yayınları’nın tarih kitaplığı, Guy le Strange’in kaleme aldığı, Adnan Eskikurt ve Cengiz Tomar’ın Türkçeye kazandırdığı “Doğu Hilafeti’nin Toprakları” adlı eserle genişlemeye devam ediyor. Orta Çağ İslam dünyasının tarihî coğrafyasını geniş bir zaman ve mekân perspektifi içinde ele alan bu kapsamlı çalışma, klasikleşmiş bir başvuru kaynağı olarak kabul ediliyor. Eser; Irak’tan Horasan ve Afganistan’a, Anadolu’dan Hârizm ve Türkistan’a uzanan geniş coğrafyayı, erken dönem İslam fetihlerinden XV. yüzyıla kadar uzanan süreç içerisinde inceliyor. Tarihî coğrafyayı yalnızca sınırlar ve yer adları üzerinden değil, insan faaliyetleriyle iç içe geçmiş canlı bir mekân anlatısı olarak ele alan kitapta; İbn Havkal, İbn Hurdâzbih, İbn Rüste, İstahrî, İdrîsî ve Kazvînî gibi Orta Çağ coğrafyacılarının eserleriyle birlikte, Hâfız-ı Ebrû, Yezdî ve Ebü’l-Fidâ gibi tarihçilerin aktarımları, ayrıca İbn Cübeyr ve İbn Battûta gibi seyyahların gözlemleri de değerlendiriliyor. Böylece İslam coğrafya geleneğinde dağınık hâlde bulunan bilgiler, sistematik bir bütünlük içinde bir araya geliyor. Eserde eyaletlerin topografyası, şehir ve kasabaların konumu, tarım ürünleri ve mahsuller, ticaret yolları ile emtia, yapılar ve yerleşim birimleri arasındaki mesafeler ayrıntılı biçimde ele alınıyor. Bölümler; Mezopotamya’dan İran’a ve Orta Asya’ya uzanan eyaletleri adım adım takip eden düzeniyle hem karşılaştırmalı okumaya hem de başvuru amacıyla kullanıma imkân sağlıyor. Aradan geçen zamana rağmen önemini koruyan “Doğu Hilafeti’nin Toprakları”, Orta Çağ İslam tarihini mekân üzerinden anlamak isteyen tarihçiler, coğrafyacılar ve araştırmacılar için bugün de vazgeçilmez bir kaynak olma niteliğini sürdürüyor. 

Kitaptan:

“Eğer İslâm tarihi ilgi çekici kılınacak ve hakikaten doğru biçimde anlaşıla­caksa, Yakın Doğu’nun Orta Çağ tarihî coğrafyası baştan başa araştırılmalıdır. İlk teşebbüsü yapmış bulunuyorum, fakat daha nelerin gerektiğini ve mevcut çalış­madan daha iyisinin lüzumlu olduğunu da ilk fark edenim. Bununla birlikte; her ifade için başvurulan kaynakların dipnotlarda belirtilmesi, önceki yazarların bazı hatalarının düzeltilmesi ve Abbâsî hilafetine bağlı eyaletlerin bu dönemi üzerine kapsamlı bir inceleme başlatılmış olmasıyla, gelecekteki çalışmaların önü açılmış­tır. Fakat eserim sadece bir özet olup, ayrıntılı olma iddiasından uzaktır, ayrıca hacmin artmasını önlemek için Müslüman müelliflerin yol cetvelleri [itineraries] tercümelerini tümüyle yapamadım. İbn Hurdâzbih ve Kudâme neşirlerine Profe­sör M. J. de Goeje’nin ilave ettiği yol cetvellerine ait tercümeler ihtiyacı giderme noktasında faydalıysalar da Sprenger’in Post und Reise Routen des Orients adlı eserin­den ziyade, son zamanlarda neşredilmiş metinlerden hakkıyla düzeltilmiş yeni bir yayın bu hususta hakikaten lüzumludur.”

 Yazar Hakkında;

1854 yılında İngiltere Hunstanton’da doğdu. Ömrünün büyük kısmını yurt dışında geçirdi. Paris’te bulunduğu esnada Alman müsteşrik Julius von Mohl’un etkisiyle Fars edebiyatına ilgi duymaya başladı. İyi derecede Arapça ve Farsça öğrendi. Fars kültürünü daha iyi tanımak amacıyla 1877-1880 yıllarında İran’da bulundu. Daha Sonra Cambridge’e (İngiltere) yerleşerek kendisini eserlerini yazmaya adadı. Küçük yaştan beri görme bozukluğu bulunan Guy le Strange, 1912 yılından itibaren görme yeteneğini kaybetme noktasına geldiyse de çalışmalarına devam etti. 23 Aralık 1933 tarihinde Floransa’da (İtalya) öldü. Doğu dünyası ve edebiyatı ile ilgili onlarca eser ve çeviri kaleme alan Guy le Strange’in en önemli çalışmaları şunlardır: Baghdad during the Abbasid Caliphate from Contemporary Arabic and Persian Sources (Oxford, 1900) ve elinizdeki kitabın İngilizce orijinali The Lands of the Eastern Caliphate: Mesopotamia, Persia and Central Asia from the Moslem Conquest to the Time of Timur (Cambridge, 1905). Yazarın pek çok eseri Arapça ve Farsça’ya çevrilmiştir.

KÜNYE 

Yayınevi: VBKY

Kitabın adı: Doğu Hilafeti’nin Toprakları

Yazar: Guy Le Strange 

Kategori: Tarih

Türkçesi: Adnan Eskikurt, Cengiz Tomar  

Proje Editörü ve Son Okuma: Ömer Uzunağaç 

Kitap Editörü: Elif Uzunağaç

Kapak ve Sayfa Uygulama: Faruk Özcan  

Sayfa Sayısı: 472

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı